HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace
HRAD HUKVALDY, pobočka Muzea Beskyd Frýdek–Místek, příspěvkové organizace


Zamek Hukwaldy


Zamek Hukwaldy mieści się na wzgórzu, mierzącym 480 m, które z obu stron opływa rzeka Ondrzejnica Wzgórze zamkowe od strony wschodniej oddziela głęboka dolina Ondrzejnicy od Hůrek z Babią Górą (Babí hora, 630 m), na zachodzie zaś biegnąca doliną droga z Tichej oddziela je do Rychaltic od Kazničova (588 m). Pierwotnie gołe zbocza wzgórza, dziś są zalesione.

Początki zamku przez długi czas kojarzono z osobą Arnolda z Hückeswagen, o którym pierwsze wzmianki pojawiają się w roku 1228. Był członkiem dworu Przemysła Ottokara I. Król wysłał go do Anglii, by uzgodnić ślub córki króla z Henrykiem III. Arnold pochodził z Nadrenii, gdzie nad rzeką Wupper, niedaleko dzisiejszego Düsseldorfu, znajdowała się siedziba jego rodu, czyli zamek Hückeswagen. Do Czech dostał się prawdopodobnie za pośrednictwem kolońskiego arcybiskupa Henryka. Za służbę u króla otrzymał tereny pogranicznej puszczy na północny wschód od Bramy Morawskie, aż ku rzece Ostrawicy z centrum w Starym Jiczinie. Z Arnoldem spotykamy się ostatni raz w dokumencie dotyczącym klasztoru w Steinfeld z roku 1240, wkrótce najpewniej zmarł. W roku 1251, w dokumencie dotyczącym miasta Příbor, pojawia się wzmianka o jego następcy i dziedzicu – synu Frankowi. Starał się on skolonizować tereny zdobyte przez ojca, jednak najpewniej z powodu kłopotów finansowych, zmuszony był do odstąpienia części swoich terenów ołomunieckiemu biskupowi. W testamencie biskupa Brunona z roku 1267 czytamy, że biskup kupił od Franka słabo zaludniony obszar, liczący 70 pól między rzeką Sedlnicą aż po rzekę Odrę i po miejsce Bruneswerde (prawdopodobnie chodzi o miejscowość Stará Ves nad Ondrzejnicą). Zachodnią część, czyli Příbořsko, biskup nadał Frankowi w lenno. W ten sposób Hückeswagenowie zostali pozbawieni gospodarstw a następnie stali się lennikami biskupa. Ze sprzedażą ziem biskupstwa związane było też to, że Franko około roku 1260 stracił siedzibę w Starym Jiczinie (Starý Jičín), która przypadła Bludowskim, i że Hückeswagenowie sprzedali swoją rodzinną posiadłość w Nadrenii. W ten sposób do dyspozycji został im tylko niewielki zameczek w miejscowości Příbor. Zdecydowali się więc na postawienie nowej, większej siedziby. Wybór padł na niedalekie wzgórze, które spełniało wymagania, dotyczące wybudowania nowego zamku. Założono go w latach 70. lub 80. XIII wieku. Z jego powstaniem związany był Henryk z Příboru (Jindřich z Příbora) z rodu Hückeswagenów – wnuk Arnolda i syn Franka, który objął lenno. Nazwa zamku wiąże się z nazwiskiem rodowym Henryka oraz pierwotną nazwą zamku rodowego. Pierwszą nieoficjalną wzmianką o istnieniu zamku Hukwaldy jest przydomek Henryka „de Hukenswald” w dokumencie z 29 lipca 1285 roku. Henryk pojawia się w nim jako świadek. Użyto tam sformułowania „Henryk pan na Hukvaldach” (Heinricus comes de Hukenswald). W latach 1294 – 1307 zamek Hukwaldy przeszedł w ręce biskupa. W roku 1307 spotykamy się z rodem Hückeswagenów w dokumentach po raz ostatni.

Ołomunieccy biskupowie nie mieli jednak Hukwald w swoich rękach zbyt długo. Zła sytuacja finansowa na początku XIV wieku zmusiła ich do zamknięcia niektórych gospodarstw. W latach 1311 – 1316 Hukwaldy przeszły w ręce ołomunieckich kanoników Dětřicha i Jindřicha (Henryka) z Fulštejna (zamek w miejscowości Bohušov). W roku 1327 za pana zamku podaje się Henryka z Kytlic.

Po śmierci Karola IV w roku 1378 wybuchł spór o władzę pomiędzy margrabim Joštem i jego bratem Prokopem a biskupstwem ołomunieckim. Spór zakończył się w roku 1379, kiedy Jošta skazano na wygnanie, a w roku 1380 ekskomunikowano wszystkich, którzy sprzeciwiali się biskupstwu. Zawarto pakt pomiędzy Joštem i Prokopem a ołomunieckim biskupem Mikołajem w roku 1388, skierowany przeciwko wszystkim wrogom terytorium. Wkrótce potem, na przełomie XIV i XV wieku, doszło do walk między samymi margrabiami Joštem i Prokopem, do których włączył się biskup ołomuniecki, trzymając stronę Jošta. Nowe zadłużenie, spowodowane przez spory i walki, zmusiło biskupa, by w roku 1396 przekazał panowanie nad Hukwaldami marszałkowi biskupa – Joštowi z Wolfsbergu. W roku 1399 biskup Jan Mráz podjął próbę uzyskania bezpośredniego panowania nad zamkiem. W tym celu pożyczył 30 hrywien srebra od kromieryskiego Żyda Nazona. W roku 1400 margrabia Prokop domagał się biskupich gospodarstw, które były mu potrzebne do spłacenia długów, więc biskup oddał się pod ochronę królowi Zygmuntowi. Ten od razu zastawił Hukwaldy orawskiemu kapitanowi Jurowi z Messenperku. Zamek chronił hetman Jakub Ščeně z Bělin. W latach 1404 – 1405 panowanie nad zamkiem objął margrabia Jošt. Sytuacja uspokoiła się po śmierci Prokopa w 1405 roku, a w 1406 roku biskup Łacek odzyskał Hukwaldy.
Za czasów walk husyckich, od roku 1426, nad zamkiem władzę sprawował książę Bolek, który otrzymał go jako zastaw od króla Zygmunta. W roku 1428 Hukwaldy przejęli husyci, jednak część własności pozostała w rękach Bolka aż do 1434 roku. Przed 1435 Hukwaldy przejął Jan z Cimburka. W latach 1435 i 1437 król Zygmunt powierzył opiekę nad zamkiem Mikołajowi Sokolovi z Lemberka. W roku 1438 nieruchomość otrzymał Jan Čapek z Sán. Od początku lat 50. do połowy 60. XV wieku władzę nad zamkiem przejął Jan Talafüs z Ostroha, mąż Žofie – córki Čapka. W latach 1456 – 1466 król Jerzy z Podiebrad (Jiří z Poděbrad) podarował wykupiony zamek i panowanie nad nim ołomunieckiemu biskupowi Tasu z Czarnej Góry (Černá Hora). Stało się jednak tak, że biskup dołączył do radykalnej partii katolickiej, przez co wypowiedział posłuszność królowi, a jednocześnie został wyklęty przez papieża. Wówczas zamek przyznano Ctiborowi Tovačovskiemu z Cimburku – przywódcy strony husyckiej (kališnické). Następnie, w roku 1469, wspólnota pańska (szlachta) wybrała na króla Matyáše (Matiasza) Korvína. Dzięki niemu zamek ponownie dostał biskup. W wyniku konfliktu z królem Jerzym oraz innych walk, biskup Tas utracił większość środków, przez co zmuszony był dać własność w zastaw swoim braciom Dobešovi i Benešovi z Boskovic. V roku 1511 zastaw został wypłacony od braci z Boskovic i wrócił w posiadanie biskupstwa.
Kilka lat później, za życia Jana Grodeckiego, który był biskupem w latach 1573-74, nastał okres upadku biskupstwa i jego majątku. Posiadłość była zadłużona, dlatego też król Jan oddał ją pod zastaw bratu biskupa – Henrykowi Grodeckiemu. W późniejszych latach zamek należał do biskupa Stanisława Pavlowskiego, jednak zrzekł się on własności w roku 1593 i oddał Hukwaldy w zastaw bratu Walentemu Pavlowskiemu, który do tej pory pełnił funkcję zamkowego hetmana. Walenty skupiał się jednak wyłącznie na swoim zysku, co doprowadziło do buntu poddanych. Biskup załagodził konflikt i na mocy swoich praw zmienił naczelnika zamku i mianował na to stanowisko Łukasza Lotusa z Telcza. Zamkiem zarządzał od tej pory sekretarz Kašpar Neuber i mieszkaniec Příboru – Jakub Čon.

Biskup Franciszek z Ditrichštejnu w 1617 r. oddał Hukwaldy w zastaw na 6 lat miastu Příbor, a w 1618 wojewoda ziemski Ładysław Velen z Žerotína obsadził zamek. Zajęto go już bez użycia siły. Urzędnikiem został Aleksander z Radziejowa, garnizon zaś tworzył batalion Hanaków. W roku 1620 mieszkańcy Příboru najechali na Hukwaldy i wygnali mieszkańców zamku. Poddani złożyli przysięgę wierności biskupowi, a na zamku jako urzędnika obsadzono Jerzego Harasowskiego z Harasova. W październiku 1621 r. władzę zdobyli Wałasi, pod przywództwem Adama z Víckowa, a następnie, już w listopadzie, na podbój zamku przyszli Węgrzy. W roku 1623 ponownie uderzyli Wałasi, tym razem wraz z polskimi kozakami. Mimo dość słabego uzbrojenia, zamek udało się obronić. Biskup wierzył w nieosiągalność i trwałość zamku na tyle, że w 1639 roku przeniósł tu ołomuniecki skarb kościelny z księgami szlachty i lenników. Właściciel sąsiedniej posiadłości frydeckiej, hrabia z Oppersdorfu, na Hukwaldach ukrył inwentarz frydeckiego zamku. Podobnie postępowali inni szlachcice, którzy przenosili swój majątek na zamek i szukali w nim schronienia. Duńczycy i Szwedzi, którzy w roku 1643 podjęli próbę przejęcia zamku, jednak nie postarali się o wygraną i zostali odparci przez zamkowy garnizon.
Od początku XVIII wieku zamek był już ośrodkiem władzy administrowania włościami. Na stałe przebywał tu tylko wojewoda, burgrabia, żupan, i czeladnik. Do roku 1760 zamek był centrum administracji, następnie stanowiska i wszystkie urzędy (z wyjątkiem archiwum i kartotek) zostały przeniesione do nowopowstałego podzamcza. Podczas walk śląskich w latach 1742 i 1758 zamek był kryjówką dla biskupich urzędników podczas oblężenia, które zakończyło się niepowodzeniem.

Wytrzymałość zamku przyczyniła się do powstania tam więzienia. Nie trzymano tu tylko winnych poddanych. Najpóźniej w XVI w utworzono na Hukwaldach więzienie dla nieposłusznych księży ołomunieckiej diecezji. Głównym powodem ich przetrzymywania w tym okresie było odchodzenie księży od wiary katolickiej oraz przewinienia o charakterze moralnym. Pierwsza wzmianka o tym więzieniu pochodzi z roku 1559, kiedy biskup Marek Khuen polecił zamkowemu urzędnikowi, by uwięził księdza Prokopa „tu kdež prve vězni vsazování bývali” („tu, gdzie umieszczano pierwszych więźniów”).

Księży przetrzymywano na Hukwaldach, ponieważ uznawano je za najwytrzymalszą fortecę duchownych. Potwierdza to rozkaz biskupa z roku 1561, by ksiądz Łukasz był więziony właśnie tu, ponieważ zamek ten jest silniej strzeżony niż ten w Kromieryżu. W roku 1583 więzienie dla księży umiejscowiono w dolnych częściach zamku (najpewniej w bastei). Jeśli już zdecydowano się na polepszenie warunków pobytu niektórych więźniów, przenoszono ich do pokoików w górnej części zamku. Najbardziej znanym przetrzymywanym był ołomuniecki kanonik Jan Philopon Dambrowský, który „rozsławił się” przez otrucie kilku ołomunieckich biskupów. Na zamku więziono go w latach 1585-87.
Więzienie spełniało swoją rolę jeszcze w pierwszej połowie XVIII w. Jego zanik związany jest z przeniesieniem aparatu urzędniczego do hukwaldzkiego podzamcza w drugiej połowie XVIII w. Więzienie dla księży przeniesiono do innego zamku biskupiego - Mírov.

W okresie romantyzmu, na zamku podejmowano się niewielkich poprawek budowlanych. W roku 1855 przeprowadzono niezbędne naprawy, głównie strażnicę. Tylko kaplicę św. Andrzeja utrzymywano bez zmian. Zamek był długi czas tanim i łatwo dostępnym źródłem materiału budowlanego. W latach 1860 – 1862 Arcybiskup z Fürstenberka usiłował chronić zamek, więc umocnił mury, którym groziło zawalenie. W latach 90. XIX wieku prace poprawkowe kontynuował arcybiskup Teodor Kohn, który chciał uczynić z tego miejsca romantyczną ruinę, co jednak się nie powiodło. Arcybiskupstwo ołomunieckie od roku 1896 postanowiło – w przypadku dostrzeżenia złego stanu zamku – każdego roku przeprowadzać jakościowe prace budowlane. Wycinano drzewa na dziedzińcu i naprawiano mury otaczające cały zamek. Wszelkie pęknięcia i szczeliny w murze zalewane były świeżo gaszonym wapnem i ostrym piaskiem. Korony zalewano wapnem hydraulicznym (uwodnionym), zapobiegającym przenikaniu wody i śniegu. Dokładnie naprawiono ościeżnice w oknach i framugi w drzwiach. Idealnie zrekonstruowano kaplicę, znajdującą się na pierwszym dziedzińcu. W tym okresie zaproponowano, by do zamku wpuszczano odwiedzających tylko przy wcześniejszym uprzedzeniu, ponieważ turyści powodowali uszkodzenia ruin: wynosili kawałki ścian oraz różne elementy kamienne i zasypywali kamieniami studnię.
W latach 1964-65 utworzono Krajowy Instytut Ochrony Miast i Obiektów Historycznych, zajmujący się renowacją obiektów, dokumentacji i wykorzystaniem zamku. Od roku 1969 stopniowo realizowano renowację, a zajmowało się nią Okręgowe Muzeum Krajoznawcze w miejscowości Frýdek-Místek. Odnowiono zwłaszcza bramy, mury obronne, basteję i zamkowy pałac. Zadaszono też strażnicę przy 5. bramie. W latach 70. XX wieku przeprowadzono szereg prac rekonstrukcyjnych, które miały zarówno zapewnić ochronę zabytku, jak i udostępnić go zwiedzającym. W roku 1970 ruszyła budowa kamiennego mostu nad wielką fosą; w 1974 ukończono renowację bastei, którą wyposażono w klatki schodowe i krużganki. W roku 1975 odnowiono i wymalowano kaplicę św. Andrzeja. Rozpadający się wewnątrz zamek został zakonserwowany; ściany pałacu zabezpieczono podporami a mury otaczające zostały wzmocnione żelbetonowym wieńcem. Również na początku lat 80. XX wieku prowadzono wiele prac zabezpieczających. Obecnie obiekt ten jest stabilny. Częściowo zrekonstruowano pałac renesansowy: zadaszono go i wyremontowano wnętrza.
W połowie 90. lat XX wieku udostępniono obie wieże widokowe oraz taras widokowy z metalowymi schodami. Zakonserwowano też zawalony mur przy 3., 4., i 5. bramie. Ponieważ istniało zagrożenie zawalenia się baszty w kształcie podkowy, znajdującej się przy 5. bramie, zniesiono ją do połowy, zabezpieczono i pozbawiono filarów podpierających konstrukcję. Prace naprawcze i zabezpieczające na zamku trwają aż do chwili obecnej.

Zamek Hukwaldy jest oddziałem Beskidzkiego Muzeum we Frýdku-Místku.
Tekst: Mgr. et Mgr. Petr Juřák. Fotografia: Mgr. Bc. Marek Weissbrod oraz zbiory muzealne.
Tłumaczenie: Bc. Marta Paruch, Redaktor: Łukasz Dolny




zpět       nahoru       domů       tisk

© Muzeum Beskyd Frýdek-Místek, příspěvková organizace